Çocuk adalet sistemine ilişkin kapsamlı düzenlemeler içeren Çocuk Koruma Kanunu Teklifi, TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilerek kanunlaştı.
Yeni düzenlemeyle Türk Ceza Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu, Çocuk Koruma Kanunu ve Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun başta olmak üzere birçok mevzuatta değişiklik yapıldı.
Çocuk adalet sistemi, infaz süreçleri ve çocukların korunmasına yönelik düzenlemeleri içeren "Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi", TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi. Düzenlemeyle, silahı ihmal sonucu çocuğa ulaştıranlara 3 yıla kadar hapis cezası getirilirken, 12-18 yaş grubunda ağır suçlar için uygulanan ceza limitleri yükseltildi. Yasayla birlikte, ağır suç işleyen 15 yaş altı çocuklar için infaz indirimi uygulaması kaldırılırken, ayrıca mevzuatta kavramsal bir dönüşüme gidildi. Buna göre, "suça sürüklenen çocuk" kaldırılarak yerine "adli süreçteki çocuk" ifadesi getirildi.
"Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi", TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi.
Yapılan düzenlemeyle, ateşli silahın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza edilerek çocuk tarafından ele geçirilmesine neden olunması müstakil suç haline getirildi. Fiilin daha ağır bir suçu oluşturmaması şartıyla, silahı tedbirsizce bulunduran kişilere 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilecek.
15-18 YAŞ GRUBUNDA CEZA LİMİTLERİ ARTIRILDI
Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) yapılan değişiklikle, 12-18 yaş grubundaki çocuklar için hapis cezalarının alt ve üst sınırları yükseltildi. Ağırlaştırılmış müebbet gerektiren kasten öldürme ve ağır yaralama gibi suçlarda ceza üst sınırı 15-18 yaş grubu için 19 ila 27 yıla, müebbet hapis cezasını gerektiren durumlarda ise 15 ila 18 yıla çıkarıldı.
Kabul edilen önergeyle, yaralama suçlarında uygulanan yaş indiriminin kaldırılması yetkisi en ağır vakalarla sınırlandırıldı. Buna göre çocuk hâkimleri; yaralama sonucunda mağdurun bitkisel hayata girmesi, organ veya duyularını tamamen kaybetmesi, konuşma ya da çocuk yapma yeteneğinin yok olması, yüzünde kalıcı iz veya şekil bozukluğu oluşması, hamile bir kadının çocuğunu düşürmesi ya da yaralamanın ölümle sonuçlanması durumlarında yaş indirimini uygulayamayacak. Organ işlevinin zayıflaması veya kemik kırılması gibi daha hafif ağırlaşmış haller ise yaş indirimi kaldırma kapsamından çıkarıldı.
CEZA SINIRLARI YENİDEN BELİRLENDİ
Türk Ceza Kanunu'nda yapılan değişiklikle 12-15 yaş grubundaki çocukların ceza sorumluluğuna ilişkin hükümler yeniden düzenlendi.
Fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş, ancak 15 yaşını doldurmamış olan çocukların, işledikleri fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamamaları veya davranışlarını yönlendirme yeteneklerinin yeterince gelişmemiş olması halinde ceza sorumluluğu bulunmayacak. Bu çocuklar hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanacak.
Söz konusu çocukların fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğine sahip olduğunun belirlenmesi halinde ise ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 13 yıldan 18 yıla, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası verilebilecek. Diğer cezalar yarı oranında indirilecek ve her fiil bakımından verilecek hapis cezası 9 yılı geçemeyecek.
15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını tamamlamamış çocuklar için ise ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlarda 19 yıldan 27 yıla, müebbet hapis cezası gerektiren suçlarda 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası uygulanacak. Diğer cezalar üçte bir oranında indirilecek ve her fiil için verilecek hapis cezası 15 yılı aşamayacak.
MEVZUATTA KAVRAMSAL DÖNÜŞÜM: "ADLİ SÜREÇTEKİ ÇOCUK"
Yapılan bir diğer önemli düzenlemeyle ise "suça sürüklenen çocuk" ibaresi mevzuattan kaldırıldı. Sosyal Hizmetler Kanunu, CMK ve Çocuk Koruma Kanunu dahil ilgili tüm düzenlemelerdeki ifadeler "adli süreçteki çocuk" veya "hakkında adli süreç yürütülen" şeklinde değiştirildi.
AĞIR SUÇLARDA YAŞ İNDİRİMİ UYGULANMAYABİLECEK
Yeni düzenlemeyle hakimlere, bazı durumlarda çocuklar hakkında yaş indiriminin uygulanmamasına ilişkin takdir yetkisi de verildi.
Kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarında; somut olayda kusurun ağırlığı, suçun işlenmesindeki amaç ve saik, suçun işleniş biçimi veya daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkumiyet gibi hususlar dikkate alınabilecek.
Bu kapsamda 15-18 yaş grubundaki çocuklara yaş indirimi uygulanmamasına, 12-15 yaş grubundaki çocuklara ise bir üst yaş grubuna ilişkin ceza rejiminin uygulanmasına karar verilebilecek.
Tekerrür hükümlerinin uygulanmasındaki yaş sınırı da değiştirildi. Daha önce 18 olan sınır 15'e düşürülürken, suçu işlediği sırada 15 yaşını doldurmamış kişiler hakkında tekerrür hükümleri uygulanmayacak.
ÇOCUĞUN SİLAHA ERİŞİMİNE NEDEN OLANA HAPİS CEZASI
Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun'a eklenen hükümle, ateşli silahın gerekli dikkat ve özen gösterilmeden muhafaza edilmesi nedeniyle silahın bir çocuk tarafından ele geçirilmesine neden olan kişilere ceza getirildi.
Fiilin daha ağır bir suçu oluşturmaması halinde bu kişiler 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya kalabilecek.
AİLE YÜKÜMLÜLÜKLERİNİ YERİNE GETİRMEYENLERE DAHA AĞIR CEZA
Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiler için öngörülen ceza da artırıldı. Daha önce "1 yıla kadar" olan hapis cezası, 3 aydan 2 yıla kadar hapis olarak yeniden düzenlendi.
Hamile olduğunu bildiği eşini veya sürekli birlikte yaşadığı ve kendisinden gebe kaldığını bildiği evli olmayan kadını çaresiz durumda terk eden kişiye verilecek cezanın alt sınırı 6 aya, üst sınırı ise 2 yıla çıkarıldı.
Bu fiiller nedeniyle çocuğun kasten öldürme veya neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçunu işlemesi halinde, şikayet şartı aranmaksızın ilgili kişiye verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılabilecek.
Çocuklarının ahlakını, güvenliğini veya sağlığını ağır şekilde tehlikeye atan anne veya babalar açısından da ceza artırıldı. Daha önce 3 aydan 1 yıla kadar olan hapis cezası, 1 yıldan 3 yıla kadar hapis şeklinde uygulanacak.
ÇOCUKLARIN İNFAZ SİSTEMİ DEĞİŞİYOR
Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'daki değişiklikle çocuk hükümlülerin infaz sürecinde de yeni bir sisteme geçilecek.
Çocukların hapis cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infazına başlanması yerine, infaza çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanacak. İyi halli olduğu belirlenen çocuklar daha sonra çocuk eğitimevlerine ayrılabilecek.
Çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında 12-18 yaş grubundaki çocukların barındırılmasında suç türü, cinsiyet ve fiziksel gelişim durumları dikkate alınacak.
Çocukların eğitimevine ayrılıp ayrılmayacağına ilişkin değerlendirme, psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman, rehberlik uzmanı veya öğretmen gibi uzmanların katılımıyla idare ve gözlem kurulu tarafından en geç 3 ayda bir yapılacak.
Tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen çocukların yeniden değerlendirilme süresi ise 6 ayı geçemeyecek.
Terör, örgüt kurma, yönetme veya örgüte üye olma suçları ile örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar hariç olmak üzere, kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan ise toplam 5 yıl veya daha az hapis cezasına mahkum edilen çocukların cezaları doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilecek.
15 YAŞINA KADAR CEZAEVİNDE GEÇİRİLEN BİR GÜN, İKİ GÜN SAYILACAK
Düzenlemeyle bazı suçlar hariç olmak üzere, hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği her bir gün koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında iki gün olarak dikkate alınacak.
Kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçları bu uygulamanın dışında tutulacak.
AMAÇ DIŞI BIÇAK TAŞIMAYA PARA CEZASI
Kabahatler Kanunu'na eklenen yeni maddeyle, bazı bıçak ve kesici, delici veya yaralayıcı aletlerin satışına ve taşınmasına yönelik yeni kurallar getirildi.
Mevzuat kapsamında ruhsatlandırılmış yerler dışında bu tür aletlerin satılması ve sergilenmesi, 18 yaşından küçük çocuklara satılması veya çocuklar tarafından satın alınması ve taşınması yasaklanacak.
Yasağa aykırı hareket edenlere 5 bin lira idari para cezası uygulanacak. Bıçak veya aletlerin sayı ya da nitelik bakımından vahim olması halinde ceza 10 bin liraya çıkacak.
İşletici veya sorumlunun kabahatten haberdar olmasına rağmen yetkili makamlara bildirimde bulunmaması halinde de 5 bin lira idari para cezası uygulanacak.
İnternet ve mesafeli satışlar da düzenleme kapsamında olacak.
Sanat veya mesleğin icrası ile eğitim için gerekli olan bıçak, şiş ve benzeri aletlerin ilgili kişiler tarafından kullanım ve taşınması ise kapsam dışında tutulacak.
ÇOCUKLAR İÇİN YENİ "YÖNLENDİRME TEDBİRLERİ"
Çocuk Koruma Kanunu'na eklenen düzenlemeyle, ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için yeni güvenlik tedbirleri oluşturuldu.
"Yönlendirme tedbirleri" kapsamında çocukların sosyal ve psikolojik gelişimlerine katkı sağlayacak farklı uygulamalar hayata geçirilecek.
Bu tedbirler; sosyal ve toplumsal hizmetler, dijital risklerden korunma, kitap ve kütüphane, çevreye saygı ve çevre temizliği ile tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve uyarıcı madde ile davranışsal bağımlılıklardan korunma başlıklarından oluşacak.
Sosyal ve toplumsal hizmetler kapsamında çocukların spor kulüpleri, gençlik merkezleri, spor tesisleri ve ilgili kamu kurumlarında 20 saatten 300 saate kadar görev almalarına karar verilebilecek.
Çocukların dijital risklerden korunması amacıyla kullandıkları telefon, bilgisayar, tablet ve benzeri cihazların belirli sürelerle denetime açılması ve bazı riskli dijital platformlara erişimlerinin engellenmesi de mümkün olacak.
Kitap ve kütüphane tedbiri kapsamında çocukların kütüphane ve okuma salonlarında görev alması veya belirlenen eserleri okuması sağlanabilecek.
Çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiri kapsamında ise çocukların park, bahçe ve sahillerde çevre temizliği, ağaçlandırma ve bitki bakımı gibi faaliyetlere katılması öngörülüyor.
Bağımlılıkla mücadele kapsamında da çocukların tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılması sağlanabilecek.
ÇOCUKLARIN "ÜSTÜN YARARI" ESAS ALINACAK
Düzenlemeyle, ciddi sağlık riski altında bulunan çocukların korunmasına ilişkin yeni bir acil mekanizma da oluşturuldu.
Akıl hastalığı, bağımlılık veya ağır tehlike oluşturan bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi ya da başkaları açısından ciddi risk oluşturduğu değerlendirilen çocuklar hakkında, uzman hekim tarafından tedavi ihtiyacının belirlenmesi halinde 24 saat içinde rapor hazırlanacak.
Sağlık kurumu en geç 24 saat içinde çocuk hakimine başvuracak. Başvurudan sonra en geç 48 saat içinde üç uzman hekimden oluşan resmi sağlık kurulunca rapor hazırlanacak. Hakim de başvuru ve sağlık kurulu raporunu değerlendirerek en geç 48 saat içinde karar verecek.
Hakim, çocuğun üstün yararını gözeterek bulunduğu yerin gizli tutulmasına ve gerektiğinde kişisel ilişkinin kurulmasına veya sınırlandırılmasına karar verebilecek.
"SUÇA SÜRÜKLENEN ÇOCUK" İFADESİ DEĞİŞTİ
Çocuk Koruma Kanunu başta olmak üzere çeşitli kanunlarda yer alan "suça sürüklenen çocuk" ifadesi "adli süreçteki çocuk" olarak değiştirildi.
Çocuk hakkında kamu davası açılması halinde durum, gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığının ilgili il veya ilçe müdürlüklerine bildirilecek.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilen adli süreçteki çocuklar hakkında, uygun görülen yönlendirme tedbirleri denetimli serbestlik tedbiri olarak da uygulanabilecek.
15 YAŞINDAN KÜÇÜK ÇOCUKLAR İÇİN SOSYAL İNCELEME ZORUNLU
Yeni düzenlemeyle 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yapılması zorunlu hale getirildi.
15 yaşını doldurmuş çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaması halinde ise savcılık, mahkeme veya çocuk hakimi tarafından bu kararın gerekçesi iddianamede veya kararda belirtilecek.
Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin uygulanmasında kurumlar arasındaki koordinasyon merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, il ve ilçelerde ise vali ve kaymakamlar tarafından sağlanacak.
TEDBİRLERE UYMAYAN EBEVEYNLERE HAPİS
Çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarına aykırı hareket eden anne, baba, vasi veya çocuğun bakım ve gözetiminden sorumlu kişiler hakkında da yeni bir yaptırım getirildi.
İhlalin niteliği ve ağırlığına göre çocuk hakiminin kararıyla 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi uygulanabilecek.
Kararlara itiraz edilebilecek. Kesinleşen tazyik hapsi kararları Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yerine getirilecek.
Yapılan düzenlemelerin, çocukların korunması, çocuk adalet sisteminin güçlendirilmesi, yeniden suç işleme riskinin azaltılması ve çocukların topluma yeniden kazandırılmasına yönelik mekanizmaların geliştirilmesi amaçlanıyor.
