Emekli aylıklarının iyileştirilmesine ilişkin yapılan açıklamaların ardından çeşitli zam seçenekleri tartışılmaya başlandı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, AK Parti Grup Toplantısında yaptığı konuşmada “ Yaş ve prim gün sayısına göre adalet ve hakkaniyeti merkeze alan bir yaklaşımla emeklilerimizin tamamını kapsayan bir iyileştirmeyi sene başından önce hayata geçireceğiz” dedi. Erdoğan’ın bu sözleri üzerine 17 milyonu aşkın emekli, dul ve yetimin zam beklentisi arttı.
Lakin, emekli aylıklarında prim gün sayısı ve yaş üzerinden bir düzenleme yapabilmek için sosyal güvenlik sisteminde köklü reforma gereksinim var. Bürokrat ve uzmanlar bu yönde çalışma yürütse bile böyle bir reformun yılbaşından önce hayata geçirilmesi çok mümkün değil. Zira sosyal güvenlik sisteminde reform ilgili sosyal tarafların katılımı ile uzun sürede yapılacak çalışma sonucu yasa taslağı haline dönüşebilir. Yani uzun ve emek gerektirecek hesaplamanın, çalışmanın sonucu ortaya çıkabilir sosyal güvenlikte reform.
SSK ve Bağ-Kur emeklisini ilgilendiren prim gün sayısı ve yaşa göre düzenlemeye gidilmesi demek, aylık bağlama oranından tutun da EYT’lilerin durumuna kadar birçok parametrenin değişmesi anlamına geliyor. Ancak bu şekilde gerçek anlamda sosyal güvenlikte reform yapılabilir. Prim gününe ve emekli yaşına göre yapılacak düzenleme hem kolay değil hem de dengeleri bozabilir. Prim gün sayısı ve yaş memur emeklisini ilgilendirmiyor.
Geriye seyyanen zam veya refah payı gibi seçenekler kalıyor. TÜİK’in TÜFE verilerine göre yılbaşında SSK ve Bağ-Kur emekli aylığına yüzde 10 civarında, memur emekli aylığına ise toplu sözleşme zammı ve 6 aylık enflasyon farkı dahil yüzde 8-9 arası zam yapılması bekleniyor. Hükümetin duyurduğu iyileştirmeye göre yüzde 10 ve yüzde 9’lluk enflasyon zammının üzerine prim gün sayısı ve yaşa göre yüzde 5-15 arası kademeli refah payı verilebilir. Tabii yüzde 5-15 arası refah payı oranı değişebilir. Yaş ve prim günü sayısına bakılmaksızın 2023 yılında olduğu gibi bütün emekli, dul ve yetim aylığına eşit oranda refah payı da verilebilir. Her formül tartışılıyor
Diğer bir seçenek de seyyanen zam. Bütün emekli aylıklarına bir kereliğine 5-10 bin TL arasında kademeli seyyanen zam eklenebilir. Ancak çalışmalarda üzerinde durulan temel başlık 65 yaş üzeri emekliye daha yüksek zam uygulanması. Bu gruba daha yüksek refah payı verilmesi gündemde. Ayrıca hükümetin çalışan ve çalışmayan emekliye farklı refah payı verilmesi üzerinde durduğu belirtiliyor. Farklı zam uygulamasının emekli arasında eşitsizlik ve adaletsizlik oluşturacağı aşikar. Anayasa Mahkemesi’ne kadar gidebilir böyle bir düzenleme. O nedenle 65 yaş üzeri, çalışan ve çalışmayan emekliye farklı refah payı verilmesi düşük olasılık. Gelen bilgilere göre 2027 yılı ocak ve temmuzda aylıklara belirli tutarda refah payı eklenmesi de gündemde. Görüldüğü gibi çeşitli seçenekler masada değerlendiriliyor.
Tüm bu seçenekler dikkate alındığında emekli, dul ve yetim aylığına 6 aylık enflasyon farkının üzerine yüzde 5-15 arasında kademeli refah payı eklenmesi ya da bütün emekliye belirli tutarda seyyanen zam verilmesi en yüksek olasılık. Yürütülen çalışmaların ardından ortaya çıkan taslak Cumhurbaşkanı Erdoğan’a sunulacak, son kararı kendisi verecektir.
Yeni yıla ağır bir enflasyon yükü ile girecek 17 milyonu aşkın emekli, dul ve yetimin yüzde 75’i açlık sınırın altında aylıkla geçinmeye çalışıyor. İstekleri yüzlerini güldürebilecek anlamlı yüksek seyyanen zam. 10-15 bin TL tutarında seyyanen zam bir ölçüde onları soluklandırabilir, tüm gereksinimlerini karşılamaya yetmez. Emekli aylıklarına 4-8 bin TL arasında bir iyileştirme yapılacağını şimdiden dile getirenler de var. Eğer gerçekleşirse dağ fare doğurur.
Emekli, dul ve yetimin gerçek anlamda satın alma gücünü artırabilmek için aylık bağlama oranlarını yükseltecek, diğer parametrelerde değişiklik sağlayacak köklü sosyal güvenlik reformuna ihtiyaç var. Emekli nefesini tuttu yapılacak iyileştirmeyi bekliyor.